Blog: Wat is het draagvlak voor Groene Waterstof? Door Thijs Meeuwissen

Vernieuwing, voorzichtigheid & vooruitgang: mijn eerste kennismaking met duurzame communicatie

Als nieuweling in de wereld van duurzame communicatie zijn mij veel interessante dingen opgevallen. De emoties die ik tegen kwam tijdens mijn eerste project waren onder andere: trots, blijdschap en ook veel enthousiasme. Aan de andere kant ook koppigheid, ontwetendheid, frustratie en nervositeit. Hierbij spreek ik niet alleen over mijzelf, maar ook over de partijen waar ik mee heb samengewerkt.

Een blog door communicatiestudent Thijs Meeuwissen van de Hanzehogeschool Groningen

Ik heb mij het afgelopen jaar beziggehouden met een project van de Energy Academy Europe om een groep bewoners te overtuigen van een overstap naar groene waterstof. In mijn positie als afstudeerder was ik belast met het onderzoeken van het draagvlak binnen deze bewoners; hoe keken zij aan tegen groene waterstof? En vooral, zijn ze bereid om de overgang van aardgas naar groene waterstof te maken (met alle daarbij komende kosten)? In deze blog kijk ik terug op mijn tijd in dit project.

Vernieuwing

Als beginnend communicatieprofessional zou ik mijzelf niet zo snel omschrijven als iemand die veel van scheikunde, natuurkunde of andere bèta-gerelateerde zaken af weet. Toch heb ik tijdens mijn afstuderen besloten om mij volledig op een project te gaan richten wat aardig technisch in elkaar zat. Groene waterstof; ofwel een vorm van duurzame energie die met behulp van een chemisch scheidingsproces kan worden geproduceerd, was mijn richting. Het creëren van draagvlak hiervoor was het benodigde communicatie-onderdeel.

Voordat ik ook maar begon met enige voorbereiding op mijn eigen primaire en secundaire onderzoek vond ik het belangrijk om meer te leren over waterstof en energievoorzieningen in het algemeen. Een simpele Google zoektocht leverde al heel wat resultaten op. Nederland staat bekend om zijn vele gasleidingen. In 1959 werd er een gigantische gasbubbel in Slochteren ontdekt. Het gevolg hiervan was de bouw van een groot nationaal netwerk aan gasleidingen, bedoeld om het land van de kolen te helpen en, over tijd, iedereen toegang te geven tot een betrouwbare en betaalbare energievoorziening die voorheen vooral voor de rijkere inwoners was weggelegd; aardgas. Dat netwerk hebben we nog steeds, prijzig als het is.

Aardgas is niet meer van deze tijd. Dit allereerst omdat er een grote hoeveelheid CO2 vrijkomt tijdens het verbrandingsproces, dit gaat sterk in tegen ons streven om de klimaatdoelen van Parijs op tijd te bereiken. Daarnaast zijn er door de gasboringen de laatste jaren steeds meer aardbevingen in Groningen, dit veroorzaakt torenhoge schade aan huizen met als gevolg veel verzet onder bewoners. Hier kan groene waterstof een uitkomst bieden. Dit omdat waterstofgas zonder al te veel veranderingen kan worden toegevoegd aan het al bestaande gasleidingennetwerk. Vergeleken met bijvoorbeeld geothermie of een volledig elektrische energievoorziening zou dit een makkelijkere en goedkopere verandering zijn.
Al met al: één grote vernieuwing, gepaard met veel enthousiasme voor een mogelijke oplossing.

Voorzichtigheid

Na enthousiasme kwam een moment van voorzichtigheid. Gesprekken met de technische projectleiders lieten vanuit hun kant bijna alleen maar optimisme zien. Er kon niks fout gaan; geen wolkje aan de lucht. Hier besloten wij in ons draagvlakonderzoek desondanks niet volledig in mee te gaan. Wij hadden als communicatieonderzoekers de voorkeur voor enige vorm van voorzichtigheid.
Deze voorzichtigheid was geboren uit ervaringen in het verleden. Zo is er bijvoorbeeld in 2014 een project geweest naar het draagvlak voor biovergisters waarbij onderzoekers van de Hanzehogeschool Groningen betrokken waren (Carina Wiekens et al., 2016). Biovergisters en waterstof zijn natuurlijk sterk verschillend van elkaar, maar desalniettemin betreft het ook een duurzame energievoorziening waar vanuit het project vooraf veelal optimisme klonk. De resultaten van dit draagvlakonderzoek lieten een somber beeld zien voor het project, er was veel tegenstand onder de bevolking wat uiteindelijk ook leidde tot een stop in de realisatie van de biovergisters (ibid, 2016).

Een ander voorbeeld is de bouw van windmolens in Drenthe, dit leidt tot de dag van vandaag tot veel woede en protesten onder bewoners en zelfs met enige regelmaat tot sabotages en dreigementen (van Heerde, 2019).

Beide situaties laten zien dat vernieuwing niet zonder slag of stoot gaat en dat een korreltje voorzichtigheid, met name wat betreft het draagvlak onder de lokale bevolking, serieus moet worden meegenomen in de voorbereidingen. Uit deze situaties in het verleden kunnen we dus opmaken dat voorzichtigheid geboden is om soortgelijke situaties met het waterstof project te voorkomen.

Vooruitgang

In ons onderzoek kwamen een aantal zeer interessante resultaten naar voren. Een online vragenlijst met zowel open als gesloten vragen is verstuurd naar de bewoners van de wijk die de verandering zouden ervaren. Uit dit onderzoek kwam allereerst naar voren dat er een grote interesse is voor het plan, er waren veel respondenten en een grote meerderheid was bekend met het waterstofplan. Verder kwam naar voren dat men geloofd in de ernst van de klimaatverandering en de behoefte naar een energietransitie.

Desondanks lieten de resultaten ook zien dat men nog niet volledig overtuigd was dat de gemeente dit plan met succes zou kunnen afronden. Daarnaast waren er nog duidelijk twijfels over de veiligheid van de energievoorziening en de kosten van een mogelijke transitie naar waterstof.

Wat uit deze resultaten dus geconcludeerd kan worden is dat groene waterstof wel degelijk een mooie uitkomst kan bieden in onze zoektocht naar een schonere wereld. Maar om de vernieuwing die we willen ook daadwerkelijk te krijgen moeten we oppassen dat we niet in een tunnelvisie terecht komen waarin voorzichtigheid geen rol kent. De twijfels onder de bewoners laten zien dat er nog wel degelijk werk aan de winkel is voordat de realistatie van de waterstofwijk ook echt kan beginnen. De bewoners willen betrokken worden bij het project op een duidelijke en transparente manier; ze willen weten waar ze aan toe zijn.

Wat ik uit dit project geleerd heb is dat de zoektocht en het creëren van draagvlak een essentieel onderdeel zijn van een positief ontvangen en blijvende verandering. We leven in een samenleving die steeds meer lijkt te polariseren en waarin kleine problemen steeds sneller uit kunnen lopen op grote conflicten, mede dankzij sociale media. Dit vraagt om openheid, duidelijkheid, betrokkenheid en vooral ook begrip tegenover groepen bewoners zoals die in Hoogeveen, want samen maken we verandering waar.

Referenties

– Campagne video over de overstap naar aardgas na 1959: Nederlands instituut voor beeld en geluid. Overschakeling op aardgas (1963). Opgehaald van https://www.youtube.com/watch?v=cpZC3O65D4o
– Onderzoek naar draagvlak van biovergisters: Wiekens, C., Harmelink, M., Beeksma, J., Heijne, L., Klarenbeek, A., & Poelarends, P. (2016). Maatschappelijk draagvlak voor biovergisters: de casussen Coevorden en Foxhol.
– Krantartikel over de protesten in Drenthe tegen de windmolens: van Heerde, J. (2019, 19 April). ‘Protesteren tegen windmolens is oké, het bedreigen van mensen? Nee.’. Trouw.

Taal selecteren: